O kontaktach z policją słów kilka

Przyszło nam żyć w dziwnych czasach. Podążamy w kierunku państwa policyjnego, oczywiście nie ma to miejsca tylko w Polsce, ale również i na świecie. Ograniczenie swobody działalności gospodarczej, nakazy i zakazy bez podstawy prawnej, a nad wszystkim kontrole sprawują policjanci. Niektórzy powiedzą „wykonują tylko rozkazy”. Zgadza się, ale co w momencie kiedy „te rozkazy” pójdą o krok za daleko? Prawo jednak póki co reguluje ich działania. Opiszę zagadnienia najbardziej przydatne z praktycznego punktu widzenia.

Kiedy policjant może nas wylegitymować?

Legitymowanie to uprawnienie, które funkcjonariusze niewątpliwie wykorzystują najczęściej. Nie powinno ono trwać zbyt długo. Jego celem jest ustalenie tożsamości osoby legitymowanej przez wejście w posiadanie takich informacji jak: imię i nazwisko, pesel (w przypadku nie uzyskania numeru pesel zostaniemy zapytani o datę i miejsce urodzenia oraz imiona rodziców i nazwisko rodowe- w przypadku kobiet). W ustawie o policji nie znajdziemy konkretnych przypadków, w których policjant uprawniony jest do legitymowania. Mimo wszystko nie daje to policjantowi wolnej ręki. Podstawy faktyczne poproszenia przez funkcjonariusza o nasze dane to:

  • identyfikacja osoby podejrzanej o popełnienie przestępstwa lub wykroczenia,
  • ustalenie świadków zdarzenia powodującego naruszenie bezpieczeństwa lub porządku publicznego,
  • wykonanie polecenia wydanego przez sąd, prokuratora, organy administracji rządowej i samorządu terytorialnego,
  • identyfikacja osób wskazanych przez pokrzywdzonych jako sprawców przestępstw lub wykroczeń,
  • poszukiwanie osób zaginionych lub ukrywających się przed organami ścigania albo wymiarem sprawiedliwości.

Podstawy prawne legitymowania znajdziemy nie tylko w ustawie o policji, ale i w innych ustawach:

  • Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji
    • Art. 15. 1. Policjanci wykonując czynności, o których mowa w art. 14, mają prawo: 1) legitymowania osób w celu ustalenia ich tożsamości.
  • Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym
    • Art. 129. (…) 2. Policjant, w związku z wykonywaniem czynności określonych w ust. 1 (mowa tu o obowiązku czuwania nad bezpieczeństwem i porządkiem ruchu na drogach, kierowania ruchem i jego kontrolowania), jest uprawniony do: 1) legitymowania uczestnika ruchu i wydawania mu wiążących poleceń co do sposobu korzystania z drogi lub używania pojazdu.
  • Ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych
    • Art. 49. Policja sprawuje kontrolę nad wykonywaniem obowiązków określonych w ustawie przez osoby podlegające zameldowaniu lub wymeldowaniu się.
  • Ustawa z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach
    • Art. 85. 1. Organy (…) Policji sprawują kontrolę legalności pobytu cudzoziemców na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. 2. Funkcjonariusz (…) Policji (…) przeprowadzający kontrolę może żądać okazania: 1) dokumentów i zezwoleń uprawniających cudzoziemca do pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej; 2) środków finansowych niezbędnych do pokrycia kosztów pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przejazdu przez to terytorium i wyjazdu z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub dokumentów umożliwiających uzyskanie takich środków finansowych (…).

Policjant może ustalić tożsamość osoby legitymowanej na podstawie:

  • dowodu osobistego,
  • paszportu,
  • dokumentu elektronicznego,
  • zagranicznego dokumentu tożsamości,
  • innego niebudzącego wątpliwości dokumentu zaopatrzonego w fotografię i oznaczonego numerem lub serią,
  • oświadczenia innej osoby, której tożsamość została ustalona na podstawie dokumentów, o których mowa powyżej.

Jakie są uprawnienia policjanta podczas legitymowania?

Na podstawie Ustawy o Policji (art. 15) policjanci mają prawo:

  • dokonania kontroli osobistej, przeglądania zawartości bagażu, sprawdzenia ładunku,
  • przeszukania,
  • zatrzymania osoby,
  • zwracania się w nagłych wypadkach do każdej osoby o udzielenie doraźnej pomocy,
  • dokonywania kontroli rodzaju używanego paliwa przez pobranie próbek paliwa ze zbiornika pojazdu mechanicznego,
  • żądania niezbędnej pomocy od instytucji państwowych, organów administracji rządowej i samorządu terytorialnego oraz jednostek gospodarczych prowadzących działalność w zakresie użyteczności publicznej

Jakie są obowiązki policjanta podczas legitymowania?

Na podstawie Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 lipca 2005 r. w sprawie sposobu postępowania przy wykonywaniu niektórych uprawnień policjantów jest zobowiązany:

  • podać swój stopień, imię i nazwisko w sposób umożliwiający odnotowanie tych danych,
  • policjant nieumundurowany podaje stopień, imię i nazwisko i ponadto okazuje legitymację służbową, a na żądanie osoby, wobec której podjęto czynności, umożliwia odnotowanie danych w niej zawartych,
  • podać podstawę prawną oraz przyczynę podjęcia czynności służbowej (na żądanie osoby legitymowanej)
  • po zakończeniu wykonywania czynności służbowych poinformować osobę, wobec której je podjęto, o prawie złożenia zażalenia do właściwego miejscowo prokuratora na sposób przeprowadzenia tych czynności,
  • przestrzegać prawa, procedur oraz zasad etyki zawodowej policjanta.

Czynność legitymowania jest obowiązkowa i trzeba się jej poddać. Jeżeli funkcjonariusz nie otrzyma wystarczających informacji ma prawo nas zatrzymać. Policjant ma również możliwość wystosowania do sądu wniosku o ukaranie w momencie, gdy wprowadziliśmy go błąd:

  • co do tożsamości naszej lub innej osoby,
  • co do naszego obywatelstwa, zawodu, miejsca zatrudnienia lub zamieszkania.

Wprowadzenie w błąd funkcjonariusza jest wykroczeniem.

Czy możemy nie wpuścić policji do mieszkania?

Przede wszystkim należy pamiętać, że Art. 50 Konstytucji gwarantuje nam nienaruszalność mieszkania, a przeszukanie go czy też pomieszczenia lub pojazdu może nastąpić jedynie w przypadkach określonych w ustawie i w sposób w niej określony.

Jedną z najbardziej oczywistych sytuacji, w której policja będzie chciała wejść do naszego mieszkania jest okoliczność opisana w Art. 51 § 1 Kodeksu wykroczeń:

Kto krzykiem, hałasem, alarmem lub innym wybrykiem zakłóca spokój, porządek publiczny, spoczynek nocny albo wywołuje zgorszenie w miejscu publicznym, podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny.

Działanie ustawodawcy nie jest do końca zrozumiałe (przynajmniej dla mnie). W powyższym artykule nie ma wzmianki o potencjalnych konsekwencjach nie wpuszczenia funkcjonariusza. Art. 50 Konstytucji natomiast gwarantuje nam nienaruszalność mieszkania. Nasuwa się tu jednak następujące pytanie- czy warto nie wpuszczać policji? W momencie, gdy zdecydujemy się nie otwierać drzwi policjant może skierować wniosek do sądu z Art. 51 Kodeksu wykroczeń na podstawie zeznań sąsiadów, którzy zawiadomili policję. W tym momencie jesteśmy narażeni na ukaranie grzywną jak i poniesienie kosztów postępowania.

Policja jednak nie jest zobligowana do podjęcia opisanych wyżej czynności, jeśli użytkownik lokalu, którego zachowanie jest źródłem zakłócenia porządku publicznego, spokoju czy spoczynku nocnego, nie otwiera drzwi. Praktyka wskazuje, że często policjanci odstępują od czynności, w momencie, gdy, np. wyłączymy muzykę, ponieważ uznają interwencję za skuteczną.

Inną podstawą prawną do wkroczenia policji do naszego mieszkania jest Art. 308. § 1 Kodeksu postępowania karnego:

W granicach koniecznych dla zabezpieczenia śladów i dowodów przestępstwa przed ich utratą, zniekształceniem lub zniszczeniem, prokurator albo Policja może w każdej sprawie, w wypadkach nie cierpiących zwłoki, jeszcze przed wydaniem postanowienia o wszczęciu śledztwa lub dochodzenia, przeprowadzić w niezbędnym zakresie czynności procesowe, a zwłaszcza dokonać oględzin, w razie potrzeby z udziałem biegłego, przeszukania lub czynności wymienionych w art. 74 § 2 pkt 1 (…).

Trzeba podkreślić, że wbrew powszechnie przyjętej wiedzy policja, żeby przeprowadzić przeszukanie nie potrzebuje wcale nakazu od prokuratora, np. w momencie kiedy istnieje ryzyko zatarcia dowodów przestępstwa (w tym przypadku wystarczy okazanie legitymacji). Przeszukanie dokonane przez policję bez postanowienia prokuratora lub sądu powinno być zatwierdzone przez prokuratora bądź sędziego.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s